الف مرتکب جرم فرار از زندان و توقیف غیرقانونی در سال ۱۳۹۷ می شود. اگر پیش از دستگیری مجدد و آزاد کردن فرد توقیف شده قانون لاحق مجازات هر دو جرم را افزایش دهد و سپس فرد دستگیر شود کدام قانون به ترتیب نسبت به توقیف «غیرقانونی» و «فرار از زندان» اعمال می شود؟ (ارشد ۱۴۰۱)

پاسخ صحیح گزینه ۴ است.

طبق ماده ۱۰ قانون مجازات اسلامی، اگر جرمی در زمان حاکمیت قانونی خاصی ارتکاب یابد و سپس مجازات آن تشدید شود، قانون جدید (لاحق) شامل رفتارهای پیش از تصویب آن نمی شود و رسیدگی به آن جرم بر اساس قانون سابق (سابق) انجام میگیرد.

استثنا در جرایم مستمر: – اگر جرمی مستمر باشد و استمرار آن پس از تصویب قانون جدید ادامه یابد، جرم ارتکابی مشمول قانون لاحق خواهد بود، حتی اگر مجازات در قانون جدید شدیدتر باشد. -مثال:توقیف غیرقانونی که یک جرم مستمر محسوب میشود، زیرا عنصر مادی آن در طول زمان تداوم دارد. بنابراین، اگر استمرار جرم پس از تصویب قانون جدید ادامه یابد، مشمول قانون لاحق است.

تفاوت جرایم آنی و مستمر: – جرایم آنی (مانند فرار از زندان) در لحظه ارتکاب محقق میشوند و عنصر مادی و روانی آنها تداوم ندارد، حتی اگر آثار جرم ادامه یابد. – در این موارد، اگر قانون جدید مجازات شدیدتری وضع کند، چون جرم در زمان قانون سابق محقق شده، رسیدگی بر اساس همان قانون صورت میگیرد. – جرایم مستمر بهطور مداوم در حال ارتکاب هستند و عنصر مادی آنها در طول زمان تکرار میشود، بنابراین مشمول قانون جدید میشوند.

در نتیجه: – در این سؤال، چون فرار از زندان یک جرم آنی است و در زمان قانون سابق محقق شده، رسیدگی به آن بر اساس قانون قدیم انجام میشود، حتی اگر قانون جدید مجازات شدیدتری داشته باشد. پاسخ نهایی: گزینه ۴ صحیح است.