به استناد ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) و ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، خیانت در امانت و کلاهبرداری از جهات زیر با یکدیگر تفاوت دارند:
۱. نحوه به دست آوردن مال
خیانت در امانت: مال با رضایت و به صورت امانی به مرتکب سپرده میشود.
کلاهبرداری: مال از ابتدا از طریق فریب، حیله و مانور متقلبانه به دست میآید.
مثال:
الف خودروی خود را برای تعمیر به ب میسپارد. ب خودرو را میفروشد. این عمل خیانت در امانت است.
اما اگر ب خود را مأمور فروش خودرو معرفی کند و با ارائه مدارک جعلی خودرو را از الف بگیرد، کلاهبرداری است.
۲. زمان تحقق سوءنیت
خیانت در امانت: سوءنیت بعد از سپرده شدن مال ایجاد میشود.
کلاهبرداری: سوءنیت از ابتدا وجود دارد و مرتکب از همان ابتدا قصد فریب دارد.
مثال:
الف لپتاپ خود را به دوستش امانت میدهد و دوستش بعداً تصمیم به فروش آن میگیرد؛ خیانت در امانت است.
اما اگر از ابتدا با قصد بردن لپتاپ، خود را دوست یا تعمیرکار معرفی کرده باشد، کلاهبرداری است.
۳. وسیله ارتکاب جرم
خیانت در امانت: نیاز به مانور متقلبانه ندارد.
کلاهبرداری: وجود مانور متقلبانه شرط تحقق جرم است.
مثال:
استفاده از مدارک جعلی، عنوان مجعول یا تبلیغات دروغین برای گرفتن پول، کلاهبرداری است.
۴. سپردن مال
خیانت در امانت: سپردن مال به مرتکب رکن اساسی جرم است.
کلاهبرداری: سپردن مال ناشی از فریب است، نه رابطه امانی.
مثال:
الف خودروی خود را برای یک هفته به ب امانت میدهد. ب خودرو را میفروشد؛ خیانت در امانت است.
اما اگر ب با معرفی خود به عنوان مأمور شرکت خودروسازی و ارائه کارت جعلی، خودرو را تحویل بگیرد و فرار کند، کلاهبرداری است.
