رشاء و ارتشاء از جرایم علیه سلامت و اعتماد عمومی هستند. رشاء به معنای پرداخت مال یا وجه برای انجام یا ترک وظیفه اداری است و ارتشاء به معنای دریافت آن توسط کارمند یا مأمور دولت است.
راشی کسی است که رشوه میدهد و مرتشی کسی است که رشوه میگیرد.
شرایط و نکات مهم
جرم رشاء و ارتشاء از جرایم مطلق است؛ یعنی صرف پرداخت یا دریافت رشوه برای تحقق جرم کافی است و انجام یا عدم انجام کار مورد نظر تأثیری در تحقق جرم ندارد.
مرتکب جرم ارتشاء باید کارمند یا مأمور یکی از دستگاههای مذکور در ماده ۳ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری باشد.
ارتشاء به دو نوع ساده (ماده ۳) و مشدد (ماده ۴) تقسیم میشود. تحقق ارتشاء مشدد مستلزم تشکیل شبکه حداقل سهنفره است.
قانونگذار در ماده ۳ از عبارت «در حکم مرتشی» استفاده کرده است؛ زیرا در فقه، عنوان «مرتشی» به طور خاص برای قاضی به کار رفته است.
اگر وجهی صرفاً به عنوان هدیه یا انعام و بدون دخالت کارمند در انجام کار پرداخت شود، عنوان رشوه ندارد.
جرایم رشاء و ارتشاء غیرقابل گذشت هستند.
مال ناشی از ارتشاء به نفع دولت ضبط میشود و میزان مجازات با توجه به ارزش مال یا وجه دریافتی تعیین میگردد.
مثال
شخصی برای تسریع در صدور پروانه، مبلغی به کارمند شهرداری پرداخت میکند. هرچند کارمند موفق به صدور پروانه نشود، جرم رشاء و ارتشاء با پرداخت و دریافت وجه محقق شده است.
