موارد الزامی
۱- جرایم عمدی که حداکثر مجازات قانونی آنها تا سه ماه حبس (تعزیر درجه ۸) است.
۲- جرایم عمدی که حداکثر مجازات قانونی آنها از ۹۱ روز تا ۶ ماه حبس (تعزیر درجه ۷) است؛ مگر اینکه محکوم ظرف پنج سال گذشته دارای یکی از سوابق زیر باشد:
بیش از یک فقره محکومیت قطعی به حبس تا شش ماه، یا جزای نقدی درجه ۷، یا شلاق تعزیری.
یک فقره محکومیت قطعی به حبس بیش از شش ماه، یا حد، یا قصاص، یا پرداخت بیش از یکپنجم دیه.
۳- جرایم غیرعمدی که مجازات قانونی آنها کمتر از دو سال حبس باشد.
۴- جرایمی که نوع یا میزان تعزیر آنها در قانون تعیین نشده است.
موارد اختیاری
۱- جرایم عمدی که حداکثر مجازات قانونی آنها بیش از ۶ ماه تا یک سال حبس (تعزیر درجه ۶) باشد؛ مشروط به نداشتن سوابق مقرر در ماده ۶۶ قانون مجازات اسلامی.
۲- جرایم غیرعمدی که مجازات قانونی آنها بیش از دو سال حبس باشد.
موارد ممنوع
۱- جرایم علیه امنیت داخلی یا خارجی کشور.
۲- تعدد جرایم عمدی در صورتی که حداقل مجازات قانونی یکی از آنها بیش از یک سال حبس باشد.
۳- سایر موارد منعشده در قانون؛ از جمله مواردی که محکوم دارای سوابق کیفری مؤثر مقرر در مواد ۶۵ تا ۶۸ قانون مجازات اسلامی باشد.
نکته آزمونی ۱: اگر به علت جهات تخفیف، مجازات جرمی که قانوناً بیش از یک سال حبس دارد به کمتر از یک سال کاهش یابد، دادگاه حق تعیین مجازات جایگزین حبس را ندارد؛ ملاک، حداکثر مجازات قانونی جرم است، نه مجازات پس از تخفیف.
نکته آزمونی ۲
نگهداری در کانون اصلاح و تربیت فقط درباره اطفال و نوجوانان ۱۲ تا ۱۵ سال و در جرایم تعزیری درجه ۱ تا ۵ اعمال میشود.
طبق تبصره ۱ ماده ۸۸ قانون مجازات اسلامی، در جرایم تعزیری درجه ۱ تا ۵، این اقدام تأمینی و تربیتی الزامی است.
مدت نگهداری: از سه ماه تا یک سال.
