در نظام دادرسی کیفری ایران، اختلاف بین دادستان (به عنوان مقام تعقیب) و بازپرس (به عنوان مقام تحقیق) ممکن است در موارد مختلفی رخ دهد. بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری و رویه قضایی، مهمترین موارد اختلاف بین این دو مقام به شرح زیر است:
1. اختلاف در نوع قرار نهایی
دادستان و بازپرس ممکن است در مورد نوع قرار نهایی پرونده اختلاف نظر داشته باشند، از جمله:
- قرار منع تعقیب (بازپرس معتقد است اتهام ثابت نشده، اما دادستان خواستار تعقیب است).
- قرار جلب به دادرسی (دادستان ممکن است معتقد باشد ادله کافی نیست، اما بازپرس آن را صادر کرده است).
- قرار موقوفی تعقیب (اختلاف در دلایل موقوفی، مانند گذشت شاکی یا شمول مرور زمان).
2. اختلاف در نوع جرم
ممکن است دادستان و بازپرس در توصیف قانونی جرم اختلاف داشته باشند، مثلاً:
- آیا عمل ارتکابی قتل عمد است یا شبه عمد؟
- آیا جرم معاونت در حمل مواد مخدر است یا مشارکت؟
- آیا عمل کلاهبرداری است یا خیانت در امانت؟
در این موارد، اختلاف در مصادیق قانونی جرم است و حل آن با دادگاه کیفری دو است.
3. اختلاف در صلاحیت ذاتی یا محلی
- صلاحیت ذاتی: مثلاً دادستان معتقد است جرم در صلاحیت دادگاه انقلاب است، اما بازپرس آن را در صلاحیت دادگاه عمومی میداند.
- صلاحیت محلی: اختلاف در اینکه پرونده باید در دادسرای تهران رسیدگی شود یا کرج.
4. اختلاف در بزهکار بودن یا نبودن متهم
- دادستان ممکن است معتقد باشد متهم مجرم است و باید تعقیب شود، اما بازپرس منع تعقیب صادر کند.
- یا بالعکس، بازپرس قرار جلب به دادرسی صادر کند، اما دادستان آن را نپذیرد.
در این حالت، مرجع حل اختلاف دادگاه صالح به رسیدگی به اصل اتهام است (مثلاً دادگاه انقلاب یا کیفری یک).
5. اختلاف در قرارهای تأمین کیفری
- مثلاً بازپرس قرار بازداشت موقت صادر کند، اما دادستان با آن مخالف باشد.
- یا دادستان خواستار تشدید قرار تأمین (مانند وثیقه سنگینتر) باشد، اما بازپرس آن را لازم ندانسته باشد.
نحوه حل اختلاف
- اگر اختلاف در نوع جرم باشد، مرجع حل اختلاف دادگاه کیفری دو است (ماده ۲۷۲ قانون آیین دادرسی کیفری).
- اگر اختلاف در بزهکار بودن یا نبودن متهم باشد، مرجع حل اختلاف دادگاه صالح به اصل اتهام است (ماده ۲۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری).
- در مواردی مانند صلاحیت محلی، پرونده به دادگاه همتراز ارسال میشود تا تکلیف آن مشخص شود.
جمعبندی
اختلاف بین دادستان و بازپرس عمدتاً در قرارهای نهایی، نوع جرم، صلاحیت، و قرارهای تأمین رخ میدهد. قانون آیین دادرسی کیفری برای هرکدام از این موارد، مرجع حل اختلاف مشخصی تعیین کرده است.
