به استناد ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، کلاهبرداری عبارت است از اینکه شخص با توسل به وسایل متقلبانه، دیگری را فریب دهد و از این طریق مال، وجه، سند یا منفعت او را تحصیل کند.
ارکان جرم کلاهبرداری:
توسل به وسایل متقلبانه (مانند شرکت موهوم، عنوان جعلی، اسناد جعلی یا وعدههای دروغین).
فریب خوردن بزهدیده بر اثر این وسایل.
بردن مال دیگری در نتیجه فریب.
نکته آزمونی:
وسایل متقلبانه باید قبل از تحصیل مال به کار رفته باشند. اگر فریب پس از تحصیل مال انجام شود، کلاهبرداری محقق نمیشود.
مجازات کلاهبرداری ساده:
رد مال به صاحب آن.
حبس یک تا هفت سال (تعزیری درجه ۴).
جزای نقدی معادل مالی که اخذ شده است.
کلاهبرداری مشدد:
اگر مرتکب:
خود را مأمور دولت، نیروهای مسلح یا نهادهای عمومی معرفی کند؛ یا
جرم از طریق تبلیغ عمومی مانند روزنامه، رادیو، تلویزیون یا فضای مشابه ارتکاب یابد؛
علاوه بر رد مال و جزای نقدی معادل مال مأخوذه، به حبس دو تا ده سال و در صورت کارمند دولت بودن، به انفصال ابد از خدمات دولتی محکوم میشود.
شروع به کلاهبرداری:
به استناد تبصره ۲ ماده ۱ قانون تشدید، مجازات شروع به کلاهبرداری حداقل مجازات همان جرم است و اگر مرتکب کارمند دولت باشد، حسب مورد به انفصال دائم یا موقت نیز محکوم میشود.
مثال ۱:
الف با ارائه مدارک جعلی، خود را نماینده یک شرکت سرمایهگذاری معرفی کرده و از مردم پول دریافت میکند. این عمل کلاهبرداری است.
مثال ۲ (نکته آزمونی):
الف خودروی ب را به صورت عاریه تحویل میگیرد و سپس دروغ میگوید که خودرو سرقت شده و آن را برای خود تصاحب میکند. چون وسایل متقلبانه پس از تحویل مال به کار رفته است، این رفتار کلاهبرداری نیست و حسب مورد ممکن است خیانت در امانت باشد.
نکته فقهی:
مبنای فقهی جرم کلاهبرداری، اکل مال به باطل است. در فقه، کلاهبردار را محتال و عمل او را احتیال مینامند.
