در اجرای بند الف ماده ۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و سند تحول و تعالی قوه قضائیه به منظور توسعه هوشمندسازی و استفاده از فناوریهای نوین در اتخاذ تصمیمات قضایی، «آیین نامه اجرایی نحوه استفاده از فناوریهای نوین در فرآیندهای قضائی» به شرح مواد آتی است.
ماده ۱- تعاریف و اختصارات در این آیین نامه به شرح زیر است:
الف- مرکز: مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه؛
ب- شورای راهبری دادرسی الکترونیکی: شورای موضوع ماده ۶۴۹ قانون آیین دادرسی کیفری؛
پ- سامانه: سامانه هایی که توسط مرکز راه اندازی شده است از قبیل سامانه خدمات الکترونیکی قضائی(سخا) و سامانه مدیریت پرونده قضایی(سمپ)؛
ت- فرآیندهای قضائی: مجموعه ای از اقدامات و تصمیمات مرتبط با دادرسی، اجرای احکام یا سایر امور قضائی ایجادکننده یک خدمت به مراجعان یا اجرای تکالیف قانونی قوه قضائیه؛
ث- فناوریهای نوین: مجموعه ای از دانش فنی و نوآوری ها که قابلیت ایجاد تغییرات اساسی در فرآیندها، سامانه ها و ساختارهای موجود را دارند، مانند فناوریهای نانو، زیستی، اطلاعات، شناختی، هوش مصنوعی؛
ج- هوش مصنوعی: به توانایی ماشین برای انجام عملکردهای خودکار و نظام مند ازجمله یادگیری، درک، استنتاج، حل مسئله، پیش بینی، تصمیم گیری و اقدام از طریق به کارگیری دانش و اطلاعات و پردازش داده گفته می شود.
چ- پیشنهاد سامانه: نتایج تحلیل هوش مصنوعی و سامانه در اموری که به سبب مسئولیت کاربر مستلزم تائید نهایی او باشد از قبیل قرارهای اعدادی، تأمین کیفری و تصمیم نهائی؛
ح- پایگاه اطلاعاتی معتبر: کلیه پایگاههای داده موضوع ماده ۱۰ قانون مدیریت داده و اطلاعات ملی مصوب ۱۴۰۱/۶/۳۰ و پایگاههای داده و اطلاعاتی دستگاههای اجرایی مذکوردر ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶/۷/۸ و همچنین سایر پایگاههای مورد تأیید مرکز؛
خ- کاربر: کلیه کارکنان قضائی و اداری و همچنین مدیران، کارکنان دفاتر خدمات الکترونیک قضائی و سایر اشخاصی که وظیفه ثبت اطلاعات در سامانه را به عهده دارند.
ماده ۲- به منظور بررسی و ارائه پیشنهادهای مربوط به استفاده از فناوریهای نوین در فرآیندهای قضایی، کمیسیونهای شورای راهبری دادرسی الکترونیکی حسب مورد با ارجاع دبیر شورا عهده دار وظایف زیر می باشند:
الف- تشخیص امور و فرآیندهای قضایی قابل انجام با استفاده از فناوریهای نوین؛
ب- تأیید شیوه تحلیل داده ها و تعریف شاخصهای فنی و حقوقی- قضایی مناسب جهت ارزیابی پیشنهاد سامانه؛
پ- نظارت مستمر بر نحوه تحلیل و نتایج حاصل از هوش مصنوعی و ارزیابی آن در راستای ارتقاء کیفیت پیشنهاد سامانه؛
ت- تحلیل تصمیمات و نظرات کاربران به منظور افزایش دقت و توانایی پیشنهاد سامانه و یادگیری هوش مصنوعی؛
ث- شناسایی و تعیین اموری که به موجب قانون دارای نتایج مشخص و غیرقابل تغییر است مانند محاسبه مواعد و هزینههای قانونی، دیات، خسارات دادرسی و تأخیر تأدیه.
ماده ۳- مرکز موظف است به منظور اجرای این آیین نامه نسبت به فراهم نمودن امکانات و انجام امور زیر اقدام نماید:
الف- ارائه سیستمهای تصمیم یار به منظور فراهم نمودن تحلیلهای متناسب و مورد نیاز کاربران؛
ب- ارتقاء مستمر دقت و کارایی پیشنهاد سامانه از طریق آموزش مکرر با استفاده از بازخوردهای دریافتی از کاربران؛
پ- تأمین زیرساختهای لازم در راستای اجرای تکالیف موضوع این آیین نامه؛
ت- ارتقا و نوآوری در فرآیندهای قضائی بر پایه فناوریهای نوین به منظور کاهش اطاله دادرسی، افزایش اتقان آراء و کیفیت و اثربخشی دادرسیها؛
ث- ایجاد شاخصهای آماری جهت ارزیابی عملکرد مراجع قضائی در اجرای این آیین نامه؛
ج- شناسایی و ایجاد دسترسی کاربران به پایگاههای اطلاعاتی معتبر.
ماده ۴- مرکز امکانات و زیر ساختهای مورد نیاز برای انجام امور زیر را به صورت خودکار با استفاده از سامانه و فناوریهای نوین فراهم می نماید:
الف- انجام اموری از قبیل کارشناسی، داوری و سایر شیوههای حل اختلاف با استفاده از هوش مصنوعی؛
ب- ارائه خدمات مشاوره حقوقی، تنظیم هوشمند دادخواست یا شکوائیه و پیش بینی نتیجه احتمالی طرح دعوا یا شکایت مبتنی بر اطلاعات و اسناد ارائه شده؛
پ- انجام اموری از قبیل ارجاع پرونده، انتخاب کارشناس و داور، تعیین وقت و صدور دستورات اداری؛
ت- محاسبه هوشمند دیات، مواعد قانونی، هزینه خدمات قضائی، حق الاجراء، حق الزحمه کارشناس و داور، حق الوکاله وکیل و سایر امور دارای تعرفه یا ضابطه مشخص.
ماده ۵- در طراحی سامانه جهت انجام امور به صورت خودکار یا با استفاده از هوش مصنوعی، رعایت موارد زیر الزامی است:
الف- شخصی سازی فرآیندها و تحلیل داده ها با بهره گیری از الگوریتمهای هوشمند و مدلهای داده محور؛
ب- حفظ اختیار قاضی در تأیید یا رد پیشنهاد سامانه؛
پ- فراهم نمودن قابلیت تغییر پیشنهاد سامانه توسط کاربر؛
ت- حفظ امنیت اطلاعات و حریم خصوصی اشخاص.
ماده ۶- استفاده از فناوریهای نوین در فرایندهای قضائی باید به نحوی باشد که تا حد امکان تشخیص قواعد و تحلیلهای منتهی به نتیجه، برای کاربران ممکن باشد.
ماده ۷- چنانچه امکان دریافت دادههای ارائه شده از پایگاههای اطلاعاتی معتبر وجود داشته باشد، اخذ داده و ثبت آن از طریق استخراج اطلاعات از این پایگاه ها انجام می شود. در صورت اختلال یا عدم دسترسی به پایگاه اطلاعاتی، مسئولیت صحت اطلاعات با ارائه کننده و مطابقت اطلاعات با اصل آن به عهده کاربر است.
ماده ۸- پیشنهاد سامانه در صورت تائید کاربر اعمال می شود، در غیر این صورت کاربر به نحو مستدل و مستند مطابق تشخیص قانونی خود اقدام می نماید.
ماده ۹- به منظور کاهش اشتباهات و ارتقاء هوشمندسازی فرآیندهای قضایی در صورت رد یا اصلاح پیشنهاد سامانه توسط کاربر، این تغییر همراه با دلایل و مستندات آن، به منظور اطلاع مراجع عالی و در صوت لزوم اصلاح قواعد تحلیل اطلاعات و نتایج حاصله، نگهداری می شود.
ماده ۱۰- مرکز می تواند برای اجرای این آیین نامه با رعایت الزامات فنی و امنیتی از ظرفیت شرکتهای دانش بنیان و دفاتر خدمات الکترونیک قضائی استفاده نماید.
ماده ۱۱- معاونت مالی، پشتیبانی و امور عمرانی قوه قضائیه، اعتبار لازم را برای اجرای این آیین نامه پیش بینی می نماید.
ماده ۱۲- معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی قوه قضائیه موظف است با همکاری مرکز نسبت به تدوین منابع و محتواهای آموزشی و ارائه آموزشهای لازم به کاربران در راستای اجرای این آیین نامه اقدام نماید.
ماده ۱۳- معاونت راهبردی قوه قضائیه نسبت به ایجاد پستهای سازمانی موردنیاز در مرکز و مراجع قضائی اقدام و معاونت منابع انسانی نیز شرح وظایف کارکنان را متناسب با این آیین نامه اصلاح می نماید.
ماده ۱۴- مرکز مکلف است سالانه گزارش مستمر از میزان پیشرفت و همکاری مراجع ذیربط در اجرای این آئین نامه را به رئیس قوه قضائیه ارائه نماید.
ماده ۱۵- نظارت بر حسن اجرای این آیین نامه بر عهده معاون اول قوه قضائیه است.
این آیین نامه در ۱۵ ماده در تاریخ ۱۴۰۴/۴/۱۷ به تصویب رئیس قوه قضائیه رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا است.
رئیس قوه قضائیه- غلامحسین محسنی اژه ای
