آیا مطالبه ضرر و زیان ناشی از شروع به جرم امکان‌پذیر است؟

بله، ضرر و زیان ناشی از شروع به جرم قابل مطالبه است.
اگرچه برخی از حقوقدانان معتقدند تا زمانی که جرم به طور کامل محقق نشده و نتیجه مجرمانه به وجود نیامده باشد، مطالبه خسارت امکان ندارد؛ اما نظر صحیح‌تر آن است که ملاک مطالبه خسارت، تحقق ضرر و وجود رابطه سببیت میان رفتار مجرمانه و خسارت واردشده است، نه تام بودن جرم.
بنابراین، خواه جرم تام باشد، خواه جرم عقیم یا شروع به جرم، هرگاه موجب ورود خسارت مادی یا معنوی به زیان‌دیده شود، مطالبه ضرر و زیان امکان‌پذیر است.
مثال: آرمان با اسلحه به قصد قتل به سمت عرفان شلیک می‌کند، اما گلوله به او اصابت نمی‌کند و رفتار در حد شروع به قتل باقی می‌ماند. با این حال، عرفان بر اثر ترس شدید دچار حمله قلبی یا آسیب روحی و جسمی می‌شود.
در این فرض، هرچند قتل محقق نشده است، عرفان می‌تواند خسارت ناشی از شروع به جرم را مطالبه کند؛ زیرا بین رفتار مجرمانه آرمان و خسارت وارده، رابطه سببیت وجود دارد.