تعریف لغوی نفقه: نفقه به معنای«آنچه صرف هزینه عیال و اولاد کنند،هزینه زندگی زن وفرزندان،روزی ومایحتاج معاش. همچنین در تعریف دیگری آمده است:«ماانفقت واستفقت علی العیال و نفسک »،یعنی آنچه برای خود و خانواده هزینه می شود.
تعریف اصطلاحی نفقه: تعاریفی که در فقه ارائه شده اغلب همراه با ذکر مصادیق می باشد. بدین جهت اکثر اختلاف ها به مصادیق برمی گردد.
مایحتاج زن از جمله غذا،البسه،مسکن،خادم و وسایل آشپزی که به طور متعارف با وضعیت زن در آن شهر متناسب باشد.
بعضی از فقها، مصادیق دیگری به آن اضافه نموده اند،همانند:«وسایل تنظیف و آرایش از جمله شانه، کرم،صابون و هزینه حمام در صورت نیاز.
آنچه زن بدان نیازمند است و در شأن چنین زنی در آن شهر است.
به نظر می رسد مفهوم نفقه یک مفهوم کاملاَُ عرفی است و شارع مقدس آن به عرف واگذارکرده است که عنصرزمان و مکان در آن نقش تعیین کننده ای دارد و قرآن کریم هم آن را تأیید می کند؛زیرا تمام آیاتی که مسئله نفقه را مطرح می کنند،آن را حاله به عرف داده اند.
تعریف حقوقی نفقه: قانون مدنی تعریفی از نفقه ارائه نکرده است،بلکه فقط در ماده ۱۱۰۷قانون مدنی مصادیق نفقه را به عنوان نمونه این گونه بیان نموده است :«نفقه عبارت است ازمسکن و البسه و غذا و اثاث البیت که به طور متعارف با وضعیت زن متناسب باشد و خادم در صورت عادت زن یا احتیاج او به واسطه مرض یا نقصان اعضاء.
اما در دکترین حقوق تعاریف چندی ارائه شده است. بعضی معتقدند:«چیزی که برای گذراندن زندگی لازم و مورد نیاز باشد.
برخی دیگر در تعریف جامع تری چنین آوردند؛« نفقه تمام وسایلی که زن، با توجه به درجه تمدن و محیط زندگی و وضع جسمی و روحی خود،بدان نیازمند است.
به نظر می رسد اگر عبارت« به طور متعارف» یا« عرف آن را به رسمیت بشناسد به تعریف اخیر اضافه شود، این تعریف دقیق تر خواهد بود. زیرا همانند موردی که زن به علت وضع جسمی نیازمند هزینه غیرمتعارفی باشد، همانطور که برخی فقها ادعا کرده اند، دیگر نمی توان آن را جز نفقه محسوب نمود.
اقسام نفقه: نفقه معنای مطلقی دارد که شامل انفاق بر زوجه ، اولاد و نزدیکان می شود.در فقه و حقوق اسلامی بر اساس ماهیت واحکام متفاوت، دو نفقه وجود دارد:
نفقه زوجه: انفاقی که شوهر باید به همسر خود بپردازد.
نفقه اقارب:انفاقی که شخص درحالت نیاذمندی والدین و فرزندان باید هزینه کند:دراین نوشتار به بررسی ماهیت،آثار،ویژگی وضمانت اجرای نفقه زوجه پرداخته میشود ورابطه آن باتمکین وریاست شوهر مورد بررسی قرار می گیرد.
