۱. خیار تخلف از شرط چیست؟
هرگاه در ضمن یک قرارداد، انجام یا عدم انجام کاری به عنوان شرط توافق شود و یکی از طرفین از آن شرط تخلف کند، طرف مقابل در شرایط مقرر قانونی میتواند به خیار تخلف از شرط استناد کرده و حسب مورد، الزام به اجرای شرط یا فسخ قرارداد را بخواهد.
مستند قانونی: مواد ۲۳۴ تا ۲۴۵ قانون مدنی
مثال: علی خودروی خود را به رضا میفروشد و در قرارداد شرط میشود که فروشنده ظرف ۱۰ روز سند رسمی را به نام خریدار منتقل کند. اگر علی از انجام این شرط خودداری کند، رضا میتواند با استناد به خیار تخلف از شرط، در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، قرارداد را فسخ یا اجرای شرط را مطالبه کند.
۲. خیار شرط چیست؟
خیار شرط حقی است که طرفین قرارداد یا یکی از آنها یا حتی شخص ثالث، با توافق خود در قرارداد پیشبینی میکنند تا بتوانند در مدت معین قرارداد را فسخ کنند. مدت این اختیار باید کاملاً مشخص باشد.
مستند قانونی: ماده ۳۹۹ قانون مدنی
مثال: حسن خانه خود را به محمد میفروشد و در قرارداد قید میشود که خریدار تا ۷ روز از تاریخ عقد حق فسخ معامله را دارد. در این حالت، حتی اگر هیچ تخلفی از سوی فروشنده رخ ندهد، محمد میتواند تا پایان مهلت ۷ روزه قرارداد را فسخ کند.
۳. تفاوت خیار شرط با خیار تخلف از شرط چیست؟
خیار شرط فقط زمانی به وجود میآید که حق فسخ صریحاً در قرارداد شرط شده باشد.
خیار تخلف از شرط نیازی به درج عبارت «حق فسخ» در قرارداد ندارد؛ زیرا در صورت تخلف از شرط، قانون در موارد مقرر این حق را برای متعهدله پیشبینی کرده است.
مثال مقایسهای:
اگر در قرارداد نوشته شود: «خریدار تا ۵ روز حق فسخ دارد»، این خیار شرط است.
اگر در قرارداد نوشته شود: «فروشنده موظف است ظرف یک ماه پایان کار ساختمان را تحویل دهد» و از انجام آن خودداری کند، موضوع خیار تخلف از شرط مطرح میشود و حق ناشی از آن بر اساس قانون بررسی خواهد شد.
