تفاوت اساسی این دو ماده در مبنای ایجاد خیار و آثار آن است.
ماده ۳۵۵ قانون مدنی
در این ماده، مبیع به شرط داشتن مقدار معین فروخته شده است؛ یعنی مقدار، وصف و شرط معامله محسوب میشود.
اگر بعداً معلوم شود مقدار کمتر یا بیشتر از مقدار شرطشده است:
در صورت کمتر بودن مقدار: خریدار حق فسخ دارد.
در صورت بیشتر بودن مقدار: فروشنده حق فسخ دارد.
بنابراین، مبنای خیار در ماده ۳۵۵، تخلف از شرط (تخلف وصف) است.
ماده ۳۸۴ قانون مدنی
در این ماده، مقدار، خودِ مبیع را تعیین میکند و ثمن نیز بر همان اساس محاسبه شده است.
اگر بعداً معلوم شود مقدار کمتر یا بیشتر است:
در صورت کمتر بودن مقدار: خریدار میتواند معامله را فسخ کند یا به نسبت کسری، از ثمن کسر کند.
در صورت بیشتر بودن مقدار: اضافه متعلق به فروشنده است و خریدار نسبت به آن حقی ندارد.
بنابراین، مبنای خیار در ماده ۳۸۴، خیار تبعض صفقه است، نه تخلف از شرط.
مثال
ماده ۳۵۵: زمینی به شرط اینکه دقیقاً ۵۰۰ متر باشد فروخته میشود. بعداً معلوم میشود ۴۷۰ متر است. چون مقدار، شرط معامله بوده، خریدار به استناد تخلف از شرط حق فسخ دارد.
ماده ۳۸۴: هر متر زمین ۱۰ میلیون تومان فروخته شده و در قرارداد نوشته شده زمین ۵۰۰ متر است. بعداً معلوم میشود ۴۷۰ متر است. خریدار میتواند معامله را فسخ کند یا ثمن را به نسبت ۳۰ متر کسری پس بگیرد. اگر زمین ۵۳۰ متر باشد، ۳۰ متر اضافه متعلق به فروشنده است.
