۱. در امور کیفری
به استناد ماده ۴۶۹ قانون آیین دادرسی کیفری، نقض بلاارجاع رأیی است که دیوان عالی کشور پس از نقض رأی، پرونده را برای رسیدگی مجدد به مرجع دیگری ارسال نمیکند؛ بلکه پرونده را مختومه اعلام و برای بایگانی به مرجع صادرکننده رأی مسترد میکند.
این نهاد مختص امور کیفری است و در دعاوی دارای جنبه حقوقی و کیفری، فقط نسبت به جنبه کیفری اعمال میشود.
دیوان عالی کشور در موارد زیر رأی را نقض بلاارجاع میکند:
۱. عمل انتسابی، جرم نباشد.
۲. جرم مشمول عفو عمومی شده باشد.
۳. به یکی از جهات قانونی، تعقیب امکانپذیر نباشد.
مثال:
دادگاه شخصی را به اتهام رفتاری محکوم کرده است، اما دیوان عالی کشور تشخیص میدهد که آن رفتار اساساً جرم نیست. در این حالت، رأی را نقض بلاارجاع کرده و پرونده را مختومه اعلام میکند.
۲. در امور حقوقی
به استناد ماده ۴۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی، در فرجامخواهی نیز در موارد محدودی نقض بلاارجاع پیشبینی شده است.
مهمترین مورد آن زمانی است که دادگاه خارج از خواسته خواهان رأی صادر کرده باشد. در این صورت، دیوان عالی کشور آن قسمت از رأی را نقض بلاارجاع میکند.
همچنین اگر رأی فقط دارای اشتباهاتی مانند اشتباه در محاسبه محکومبه، خسارت یا مشخصات طرفین باشد و این اشتباه به اساس رأی لطمه نزند، دیوان عالی کشور رأی را اصلاح و ابرام میکند.
مثال:
خواهان مطالبه ۲۰۰ میلیون تومان کرده است، اما دادگاه ۳۰۰ میلیون تومان حکم میدهد. دیوان عالی کشور نسبت به ۱۰۰ میلیون تومان مازاد بر خواسته، رأی را نقض بلاارجاع میکند.
