سوگندهای منکر:
سوگند بتی → قاطع دعوا و بر نفی حق مدعی.
سوگند نفیالعلم → قسم بر بیاطلاعی از وجود حق.
سوگندهای مدعی:
سوگند تکمیلی → همراه با یک شاهد مرد یا دو شاهد زن در دعاوی مالی.
سوگند استظهاری (تتمیمی) → در دعوا علیه میت، برای اثبات بقای حق بر ذمه متوفی.
سوگند بَتی چیست؟
سوگند بتی، سوگند قاطع دعوا است که منکر برای نفی ادعای مدعی یاد میکند و با ادای آن، دعوا خاتمه مییابد.
این سوگند:
حق مدعی است؛ یعنی دادگاه فقط به درخواست مدعی منکر را سوگند میدهد.
بدون درخواست مدعی، دادگاه نمیتواند رأساً منکر را سوگند دهد.
هرچند دعوا را خاتمه میدهد، اما اگر حالف دروغ گفته باشد، ذمه واقعی او بریء نمیشود.
مثال:
شهرام ادعا میکند بهرام ۱۰۰ میلیون تومان به او بدهکار است، اما دلیلی ندارد. به درخواست شهرام، دادگاه از بهرام میخواهد سوگند یاد کند. بهرام قسم میخورد که بدهکار نیست. با این سوگند، دعوا پایان مییابد.
سوگند نفیالعلم چیست؟
در سوگند نفیالعلم، منکر سوگند یاد میکند که از وجود حق مورد ادعای مدعی علیه خود اطلاعی ندارد.
مثال:
از بهرام به عنوان وارث مطالبه دینی میشود. او میگوید: «نمیدانم مورثم چنین بدهیای داشته یا نه.» در این صورت، ممکن است سوگند نفیالعلم یاد کند.
سوگند تکمیلی چیست؟
مطابق ماده ۲۰۹ قانون مجازات اسلامی، در دعاوی مالی، اگر مدعی یک شاهد مرد یا دو شاهد زن داشته باشد، میتواند با ضمیمه کردن یک سوگند، ادعای خود را از جنبه مالی اثبات کند.
مثال:
شهرام برای اثبات طلب خود فقط یک شاهد مرد دارد. اگر خودش نیز سوگند یاد کند، طلب او از نظر مالی ثابت میشود.
سوگند تتمیمی (استظهاری) چیست؟
سوگند استظهاری در دعوا علیه میت کاربرد دارد.
هرگاه اصل حق بر ذمه میت با دلیل ثابت شود و قاضی آن را بپذیرد، مدعی باید سوگند یاد کند که حق او همچنان بر ذمه میت باقی است و پرداخت یا ساقط نشده است.
مثال:
شهرام علیه ورثه بهرام (که فوت کرده است) مطالبه طلب میکند و با سند، طلب خود را ثابت میکند. دادگاه علاوه بر سند، از شهرام میخواهد سوگند استظهاری یاد کند که این طلب هنوز پرداخت نشده و بر ذمه میت باقی است.
