بله. اجتماع سبب و مباشر میتواند بهصورت طولی محقق شود؛ یعنی چند عامل به ترتیب زمانی در ایجاد نتیجه دخالت داشته باشند و عمل عامل بعدی در ادامه اثر عامل قبلی قرار گیرد.
۱. اجتماع عرضی اسباب:
چند سبب در یک زمان و بدون تقدم و تأخر مؤثر باشند و نتیجه به عمل همه آنها مستند شود.
مثال: دو نفر همزمان به خودرویی سنگ پرتاب میکنند و هر دو سنگ موجب خسارت به خودرو میشود.
۲. اجتماع طولی اسباب:
چند سبب با تقدم و تأخر زمانی در وقوع نتیجه دخالت کنند، بهگونهای که یکی زمینه ایجاد سبب بعدی را فراهم کند.
مثال: شخصی مقداری روغن در جاده میریزد؛ خودرویی به علت لغزندگی جاده منحرف میشود و با مغازهای برخورد میکند. در اینجا ریختن روغن، سبب مقدم و انحراف خودرو و برخورد، در ادامه آن واقع شده است.
۳. اجتماع طولی سبب و مباشر:
ممکن است یک شخص سبب ایجاد وضعیت خطرناک شود و شخص دیگری مستقیماً عمل منتهی به خسارت را انجام دهد.
مثال: شخصی چالهای در مسیر ایجاد میکند و عابر در اثر آن زمین میخورد و شخص دیگری که با بیاحتیاطی با عابر برخورد کرده، موجب آسیب بیشتر او میشود.
نکته آزمونی
عرضی = همزمان
طولی = پشت سر هم و با تقدم و تأخر
در اجتماع طولی، باید بررسی شود که نتیجه عرفاً به کدام عامل مستند است و نقش هر یک از سببها و مباشرها در ایجاد نتیجه چگونه بوده است.