با استناد به مواد ۷۷۵ و ۶۹۱ قانون مدنی، رهن و وثیقه دو نهاد حقوقی متفاوت هستند و نمیتوان آنها را مترادف دانست.
تفاوتهای اصلی رهن و وثیقه:
از حیث وجود دین:
رهن عقدی تبعی است و برای صحت آن، وجود دین یا حداقل سبب دین ضروری است.
وثیقه نیاز به وجود دین ندارد و میتواند برای تضمین تعهدات یا حوادث احتمالی آینده و حسن انجام کار نیز برقرار شود.
از حیث موضوع:
رهن فقط نسبت به عین معین قابل تحقق است.
وثیقه علاوه بر اموال مادی، نسبت به اموال و حقوق غیرمادی نیز قابل ایجاد است.
از حیث قبض:
در رهن، قبض مال مرهونه از شرایط اساسی عقد است.
در وثیقه، قبض شرط اساسی محسوب نمیشود.
مثال:
بانکی برای تضمین بازپرداخت وام، ملک مشتری را در رهن میگیرد؛ زیرا دین وجود دارد.
اما اگر پیمانکاری برای تضمین حسن اجرای قرارداد، ضمانتنامه بانکی یا حق مالی خود را به وثیقه بگذارد، این اقدام وثیقه است؛ زیرا ممکن است هنوز دینی ایجاد نشده باشد و هدف صرفاً تضمین اجرای تعهدات آینده باشد.
نکته آزمونی:
رهن همواره تابع دین است؛ اما وثیقه میتواند برای تضمین تعهدات آینده نیز برقرار شود و محدود به عین معین نیست.
