خیار به معنی اختیار فسخ معامله است و چنانچه این اختیار ناشی از شرط مقرر بین طرفین عقد باشد، آن را «خیار شرط» می نامند.
لذا آن موجود تبعی که در ضمن عقد اصلی در نتیجه تلاقی اراده طرفین ابراز وجود می کند شرط خیار است و آن اختیار فسخ که در نتیجه این موجود اعتباری تبعی حاصل می شود، «خیار شرط» نامیده می شود. و به عبارت واضح تر: ۱ -شرط خیار یعنی شرطی که خیار (اختیار فسخ) ایجاد می کند. ۲ -خیار شرط یعنی خیاری (اختیار فسخ) که از شرط حاصل می شود.
سبب ایجاد خیار را شرط خیار می نامند و آنچه در نتیجه آن شرط به وجودمی آید، خیار شرط می گویند. به عبارت دیگر خیار شرط نتیجه شرط خیار است.
مثال عینی در یک معامله: فرض کنید آقای “الف” خانه ای را به آقای “ب” می فروشد. در متن قرارداد خرید و فروش، این بند نوشته می شود:”به موجب این شرط، خریدار (آقای ب) اختیار دارد تا ۱۰ روز پس از امضای قرارداد، معامله را فسخ نماید.”· شرط خیار در این مثال چیست؟ همان جمله و بندی که در قرارداد نوشته شده است. یعنی “وجود خودِ آن شرط” که می گوید “خریدار تا ۱۰ روز اختیار فسخ دارد”. این بند، یک تعهد تبعی و توافقی است که در دل عقد اصلی (بیع) جای گرفته است.
خیار شرط در این مثال چیست؟ همان “اختیار قانونی” است که این شرط برای آقای “ب” ایجاد کرده است. یعنی حقی که آقای “ب” پیدا کرده تا در مدت ۱۰ روز، اگر بخواهد، معامله را بر هم بزند. در نتیجه شرط خیار → آن “موجود تبعی” و قراردادی است. و خیار شرط → آن “اختیار فسخ” و حقی است که برای طرفین ایجاد می شود.
