ضمان معاوضی به این معناست که اگر مبیع پیش از تسلیم و بدون تقصیر فروشنده تلف شود، عقد منفسخ میشود و فروشنده باید ثمن دریافتی را به خریدار بازگرداند. در این حالت، خطر تلف مبیع تا قبل از تسلیم بر عهده فروشنده است.
مثال: شخصی خانهای را میفروشد، اما قبل از تحویل، خانه بر اثر زلزله تخریب میشود. چون تلف قبل از تسلیم و بدون تقصیر فروشنده بوده است، عقد منفسخ میشود و فروشنده باید ثمن را مسترد کند.
ضمان درک به این معناست که اگر پس از معامله معلوم شود مبیع یا ثمن متعلق به شخص ثالث بوده است (مستحقللغیر باشد)، انتقالدهنده ضامن است و باید خسارت طرف مقابل را جبران کند.
مثال: فروشنده خودرویی را میفروشد، اما بعداً مشخص میشود خودرو متعلق به شخص دیگری بوده است. در این صورت، فروشنده ضامن درک است و باید ثمن را به خریدار بازگرداند و در صورت وجود شرایط، خسارات او را نیز جبران کند.
تفاوتهای مهم
ضمان معاوضی: مربوط به تلف مبیع قبل از تسلیم است.
ضمان درک: مربوط به مستحقللغیر درآمدن مبیع یا ثمن است.
ضمان معاوضی: حتی بدون تقصیر فروشنده نیز ایجاد میشود.
ضمان درک: ناشی از عدم مالکیت یا نبود حق انتقال نسبت به مبیع یا ثمن است.
