۱. فسخ
فسخ، انحلال یکجانبه قرارداد به موجب قانون یا قرارداد است. فسخ یک ایقاع (عمل حقوقی یکطرفه) است و با اراده یک نفر که حق فسخ دارد، واقع میشود.
مثال: خریدار به علت وجود عیب در مبیع، با استفاده از خیار عیب، قرارداد را فسخ میکند.
۲. اقاله (تفاسخ)
اقاله یا تفاسخ، برهم زدن قرارداد با توافق دو طرف است. اقاله یک عقد است و نیاز به رضایت هر دو طرف دارد.
مثال: فروشنده و خریدار توافق میکنند معامله خودرو را برهم بزنند و هر یک آنچه دریافت کردهاند به دیگری بازگردانند.
۳. انفساخ
انفساخ، انحلال قهری و خودبهخود قرارداد بدون نیاز به اراده طرفین است.
انفساخ ممکن است:
به حکم قانون باشد؛ مانند تلف مبیع قبل از قبض.
به موجب شرط ضمن عقد (شرط فاسخ) باشد؛ یعنی طرفین توافق کنند در صورت وقوع حادثهای، قرارداد خودبهخود منحل شود.
مثال: در قرارداد شرط میشود اگر مجوز ساخت تا پایان سال صادر نشود، قرارداد خودبهخود منفسخ گردد.
۴. بطلان
بطلان، وضعیتی است که در آن قرارداد از ابتدا بهطور صحیح تشکیل نشده و هیچ اثر حقوقی ندارد.
مثال:
معامله مال نامشروع مانند خرید و فروش مواد مخدر.
معامله شخص مجنون.
