در معامله فضولی، پس از تنفیذ مالک این سؤال مطرح میشود که آثار عقد از چه زمانی ایجاد میشود؟
در این خصوص دو نظریه وجود دارد:
کشف حقیقی
کشف حکمی (نظر مشهور و مورد پذیرش رویه)
۱. کشف حقیقی
در نظریه کشف حقیقی، اجازه مالک کاشف از نفوذ واقعی عقد از زمان انعقاد آن است؛ یعنی عقد از همان ابتدا واقعاً صحیح و نافذ بوده و اجازه فقط این واقعیت را آشکار میکند.
به بیان دیگر، گویی از همان روز اول هیچ نقصی در معامله وجود نداشته است.
۲. کشف حکمی
در نظریه کشف حکمی، عقد تا قبل از اجازه مالک غیرنافذ است؛ اما پس از تنفیذ، قانون حکم میکند که آثار عقد از زمان انعقاد آن محاسبه شود.
بنابراین، عقد از ابتدا واقعاً نافذ نبوده، بلکه قانون پس از اجازه، آثار آن را به گذشته سرایت میدهد.
این نظریه، نظر مشهور فقها، حقوقدانان و رویه قضایی ایران است.
مثال: آرمان بدون اجازه، خانه بهرام را در اول مرداد به عرفان میفروشد.
بهرام در دهم مرداد معامله را تنفیذ میکند.
اگر کشف حقیقی را بپذیریم:
از اول مرداد معامله واقعاً صحیح بوده و اجازه فقط آن را آشکار کرده است.
اگر کشف حکمی را بپذیریم:
معامله تا دهم مرداد غیرنافذ بوده؛ اما پس از اجازه، قانون آثار آن را از اول مرداد برقرار میکند.
