تصرف عدوانی، ممانعت از حق و مزاحمت سه موضوع مهمی است که تحت عنوان دعاوی سه گانه یا دعاوی ثلاث شناخته می شوند.
در قانون آیین دادرسی مدنی سه دعوای فوق جهت دعاوی تصرف پیش بینی شده اند. از ماده ی ۱۵۸ الی ۱۷۷ قانون آیین دادرسی مدنی ایران به دعاوی ثلاث اختصاص دارد.
دعوای تصرف عدوانی: دعوای تصرف عدوانی یکی از دعاوی ثلاث می باشد. ماده ی ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی در رابطه با تصرف عدوانی چنین تعریفی را بیان کرده است که ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیر منقول را از تصرف وی خارج کرده و در ادامه اعاده ی تصرف خود را بر آن مال اعلام می نماید. در یک تعریف ساده تر تصرف عدوانی به معنای تصرف ملک یا زمین دیگری بدون اجازه ی شخص می باشد. تصرفی به غیر از شرایطی که قانون بیان کرده است. در صورتی که تصرف به حکم دادگاه و مراجع قضایی صالح صورت بگیرد تصرف عدوانی نبوده و دعوا مسموع نخواهد بود. تصور کنید شخصی متصرف یک قطعه زمین است و دیگری بدون رضایت و اجازه شروع به کشت و کار یا ساختمان سازی در زمین مذکور می نماید. در چنین شرایطی متصرف سابق می تواند دعوای تصرف عدوانی را مطرح کرده و اعاده ی تصرف خود را بر آن زمین خواستار شود.
نکات مهم در رابطه با دعاوی تصرف عدوانی: الف) ملک سابقاً در تصرف خواهان پرونده باشد. ب) در حال حاضر ملک در تصرف خوانده باشد. تصرف فعلی خوانده بدون رضایت و اجازه ی خواهان و بدون حکم مرجع صالح قضایی باشد. به عبارتی تصرف عدوانی صورت گرفته باشد. پ) مورد تصرف باید مال غیرمنقول باشد.
دعوای ممانعت از حق: یکی دیگر از عناوین مطرح در دعاوی ثلاث دعوای ممانعت از حق می باشد. ماده ی ۱۵۹ قانون آیین دادرسی مدنی بیان می کند تقاضای کسی که رفع ممانعت از حق ارتفاق یا انتفاع خود را در ملک دیگری می خواهد، دعوای ممانعت از حق نام دارد. تصور کنید شخصی از مجرای آبی که از ملک مجاور جاریست ، آب مورد نیاز ملک خود را تامین می نماید. حال مالک ملک مجاور از این امر ممانعت کرده و آب را می بندد. در چنین شرایطی می توان دعوای ممانعت از حق را مطرح کرد. حق ارتفاق و حق انتفاع ازحقوق قابل مطالبه می باشند.
نکات مهم در رابطه با دعاوی ممانعت از حق: الف) سبق استفاده خواهان از حق ارتفاق یا انتفاع در ملک خوانده ثابت شود. ب) ممانعت خوانده از استفاده ی خواهان نسبت به حق ارتفاق یا انتفاع به اثبات برسد. پ) عدوانی بودن و غیرقانونی بودن ممانعت خوانده مشخص گردد.
دعوای مزاحمت: دعوای مزاحمت یکی دیگر از دعاوی مطرح در مبحث دعاوی ثلاث می باشد. و ماده ی ۱۶۰ قانون آیین دادرسی مدنی در باب مزاحمت می باشد. بر اساس این ماده، دعوایی که به موجب آن متصرف مال غیرمنقول درخواست جلوگیری از مزاحمت کسی را می نماید که نسبت به متصرفات او مزاحم است. بدون این که مال را از تصرف متصرف خارج کرده باشد. فرض کنید شخصی ملکی در مجاورت ملک شما می سازد و ناودان آن را به سمت ملک شما قرار می دهد. یا پنجره را طوری قرار می دهد که مستقیم به روی ملک شما باز می شود. به عبارت دیگر هرگونه مزاحمت از سمت ملک همسایه قابل بررسی قانونی می باشد.
نکات مهم در رابطه با دعاوی مزاحمت: الف) سبق تصرف بدون مزاحمت خواهان وجود داشته باشد. ب) مزاحمت فعلی خوانده محرز گردد. پ) عدوانی بودن مزاحمت خوانده اثبات شود.
