خیار مجلس یکی از خیارات مختص عقد بیع است که به موجب آن، هر یک از بایع و مشتری تا زمانی که از مجلس عقد متفرق نشدهاند، حق فسخ معامله را دارند.
مبنای این خیار، حدیث مشهور «البیعان بالخیار ما لم یتفرقا» است و در ماده ۳۹۷ قانون مدنی پیشبینی شده است.
شرایط اعمال خیار مجلس
عقد، بیع باشد.
طرفین همچنان در مجلس عقد حضور داشته باشند.
تفرق (جدا شدن) بین طرفین رخ نداده باشد.
منظور از تفرق
تفرق ممکن است:
فیزیکی باشد؛ مانند اینکه یکی از طرفین محل انعقاد عقد را ترک کند.
عرفی باشد؛ یعنی به گونهای که عرف، مجلس عقد را پایانیافته بداند.
مثال
آقای «الف» خودروی خود را به آقای «ب» میفروشد. پس از انعقاد عقد، هر دو هنوز در بنگاه معاملات هستند. تا قبل از خروج و متفرق شدن، هر یک از آنها میتواند بدون نیاز به ذکر دلیل معامله را فسخ کند.
نکات آزمونی
خیار مجلس مختص عقد بیع است و در عقودی مانند اجاره، صلح و هبه جاری نیست؛ مگر اینکه قانون یا توافق خاصی وجود داشته باشد.
با تفرق طرفین، خیار مجلس ساقط میشود.
این خیار، از استثنائات اصل لزوم قراردادها (ماده ۲۱۹ قانون مدنی) است.
طرفین میتوانند ضمن عقد، خیار مجلس را اسقاط کنند.
مستند قانونی: مواد ۳۹۷ و ۳۹۸ قانون مدنی. (نه ماده ۴۰۱؛ ماده ۴۰۱ مربوط به خیار تأخیر ثمن است.)