حق انتفاع یک حق عینی است که به موجب آن، شخص میتواند از مال دیگری استفاده کند، بدون اینکه مالک آن مال باشد. این حق، اصولاً با اراده مالک قابل سلب نیست و تا پایان مدت یا تحقق سبب قانونی ادامه دارد.
اذن در انتفاع صرفاً یک اجازه از سوی مالک برای استفاده از مال است و حق مستقلی برای مأذون ایجاد نمیکند.
تفاوتهای مهم
۱. قابلیت رجوع
اذن اصولاً قابل رجوع است و مالک هر زمان بخواهد میتواند از اذن خود برگردد.
حق انتفاع اصولاً قابل رجوع نیست؛ مگر در مواردی که قانون یا قرارداد اجازه داده باشد.
۲. فوت و حجر
اذن با فوت یا حجر آذن یا مأذون از بین میرود.
حق انتفاع اصولاً با فوت یا حجر از بین نمیرود؛ مگر در مواردی که قائم به شخص باشد (مانند برخی مصادیق عمری).
۳. قابلیت انتقال
اذن قائم به شخص است و قابل انتقال به دیگری نیست.
حق انتفاع در حدود قانون و قرارداد میتواند قابل انتقال باشد.
مثال
اگر مالک به دوست خود اجازه دهد مدتی از خودروی او استفاده کند، این اذن در انتفاع است و هر زمان میتواند از اذن خود رجوع کند.
اگر مالک حق سکونت خانه خود را برای ۱۰ سال به دیگری واگذار کند، این حق انتفاع است و قبل از پایان مدت، اصولاً قابل رجوع نیست.
نکات آزمونی
اذن جعل سرتیر (ماده ۱۲۰ قانون مدنی) قابل رجوع است؛ اما در صورت رجوع، آذن باید خسارت مأذون را جبران کند.
اگر شخصی اجازه دفن میت در زمین خود را بدهد، میتواند از اذن خود رجوع کند؛ اما حق نبش قبر ندارد و از زمان رجوع، مستحق اجرتالمثل زمین خواهد بود.
در رهن مستعار، اگر مالک پس از انعقاد عقد رهن از اذن خود رجوع کند، این رجوع باعث از بین رفتن حق مرتهن نمیشود؛ زیرا حق مرتهن یک حق عینی تبعی است.
اذن با اباحه تفاوت دارد؛ در اذن، مأذون حق تلف مال را ندارد، اما در اباحه، استفاده ممکن است همراه با مصرف و تلف مال باشد (مانند اجازه خوردن غذا).
